Eşbaşkanlık sistemi nasıl yürütülecek?

Eşbaşkanlık sistemi nasıl yürütülecek?

Barış ve Demokrasi Partisi (BDP) yerel seçime Türkiye’de bir ilk olan eşbaşkanlık sistemiyle girdi. Biri kadın, diğeri erkek adaylar birlikte hizmet vermek için aday gösterildiler. Partinin seçime girdiği 241 bölgeden 200’e yakınında eşbaşkanlık sistemi için çift aday gösterildi ve dünyada ilk kez BDP tarafından 30 Mart seçimleriyle topluca hayata geçirildi. Eşbaşkanlığın fiilen uygulama biçimlerine bakmadan önce, neden ihtiyaç duyulduğuna bakalım.

Eşbaşkanlık sistemini kısaca, demokratik ekolojik kadın özgürlükçü toplum paradigmasının pratikleştirilmesi olarak tanımlayabiliriz. Çünkü demokratik ve ekolojik olmanın ilk şartı, kadın özgürlükçü bir toplum yaratma konusunda adım atmaktır. Kadına yaklaşımda özgürlük bilinci oluşturulmadan doğadaki diğer canlı türlerine karşı özgürlükçü bir tavrın oluşması mümkün değildir. Ancak eşbaşkanlık sistemini, siyasete kadın renginin girmesi olarak anlamak da eksik bir yaklaşım olur. Çünkü kadınların biyolojik olarak siyasete girmesi toplumsal özgürlük için yeterli bir adım değildir. Eşbaşkanlık sistemi, erkeğin de kadınla birlikte siyaset yürütmeyi öğrenmesidir. Öte yandan sistemin amacı kadın iradesini siyaset alanında etkin kılmak da değildir. Böylesi bir bakış, erkek iradesi çok özgürmüş gibi bir yargıya yol açar ki; eksik bir yargıdır. Bu yüzden eşbaşkanlık sistemi, her iki cinsin özgür iradeleriyle siyasete katılmalarını sağlamanın bir yöntemidir. Kadın ve erkeğin birlikte, sürüleştirmeyen, iradesizleştirmeyen, ötekini hakim renkler içinde kaybetmeyen, geliştiren, ilerleten bir kolektivite yaratmak adına önerilmiştir. Bu sistemle birlikte kadın siyasallığı ile erkek siyasallığının bir aradalığı, toplumsal bir güç ortaya çıkaracak ve yeni bir yaşam tanımı yapılacaktır.

Sistemin hedefleri kısaca böyle. 30 Mart seçimleriyle Türkiye’nin neredeyse 3’te 1’indeki belediyelerde yaşama geçirilecek olan eşbaşkanlık modelinin, belediyelerde henüz yasal bir bir çerçevesi yok. Ancak BDP toplum dinamiklerini belediye meclisinde, yönetiminde ve bütçede uygulanmasını isteyen siyasal bir anlayıştan beslenerek, sistemi hayata geçireceğini söylüyor. Yasaların toplumun gerisinde olduğunu söyleyen BDP yöneticileri, Türkiye’deki otoriterlik ve merkeziyetçiliğin önemli oranda eşbaşkanlık sistemiyle aşılacağına inanıyor. BDP’nin kazandığı 101 belediyenin 98’si eşbaşkanlıkla yönetilecek. Üç beldede ise eşbaşkanlık modeli, halkın iradesine sunulmadığından şimdilik uygulanmayacak. Ancak BDP’liler önümüzdeki aylarda bu üç belediyeyi de eşbaşkanlık sistemine geçireceklerini söylüyor.

Peki BDP’li belediyelerde eşbaşkanlık nasıl uygulanacak? Bir tür dönüşümlü nöbet şeklinde mi? BDP’nin bu soruya yanıtı: Hayır. Buna göre eşbaşkanlar, 2019 yerel seçimlerine kadar aynısiyasal temsiliyet ve özlük haklarına sahip olacak. Yerel yönetimleri birlikte yönetecek. Beş yıl boyunca eşbaşkanlık statüsü kazanan başkanlar belediye hizmetlerinin üretiminde, yürütmesinde, sevk ve idaresinde eşit siyasal temsiliyet hakkına sahip olacak.

Yasalarda olmayan eşbaşkanlık uygulamasının sınırlarına gelince. Bunun cevabı da net: Yasada sadece resmi olarak siyasal temsiliyete sahip olan başkan, imza yetkisiyle sınırlandırılacak. Ve bu tabir-i caizse şeklen bir imza olacak. Ancak resmiyetteki başkanın imzası atılmadan önce; iç tartışmaların, işlemlerin, kararların eşbaşkanların katılımıyla alınması zorunlu olacak. Yani belediyelerle ilgili her türlü karar, öncelikle parti grubu sonrası iki eşbaşkanın oluru ve onayı gibi bir süreçten geçtikten sonra alınacak. İki eşbaşkan mevcut siyasal temsiliyetin, de facto yürütücüleri pozisyonunda olacak. Kanun ve yasaların değil, toplumun meşru demokratik taleplerini yerine getirecekler.

BDP resmi olmayan eşbaşkanı, bir tür belediye başkan yardımcısı olarak görmediğinin altını özellikle çiziyor. Bu türden bir pozisyon eşbaşkanın özlük haklarını tanımlamakta kolaylık sağlamasına rağmen, eşbaşkana yüklenen misyonla örtüşmediği için uygulama ‘yardımcılık’ adı altında da yürütülmeyecek. Eşbaşkanların kendi aralarında bir işbölümü yapabileceği, ancak bu işbölümünün bir diğerinin alanında söz hakkı olmayacağı anlamına da gelmeyeceği partinin üzerinde önemli durduğu bir başka nokta. BDP eşbaşkanlar arasındaki işbölümünü de, çerçevesi koyu çizgilerle belirlenmiş sınırlardan öte, hizmetlerin kolay, çabuk ve demokratik bir şekilde yürütülmesinin yolu olarak görüyor.

98 belediyeyi birlikte yönetecek eşbaşkanların maaşları ise ayrıntı gibi görünen önemli bir tartışma. Eşbaşkanların tamamının belediye meclis üyeliğinin ilk sırasında yer alan isimlerden olması sonucu maaş konusunda öne çıkan fikir şu: Belediye meclis üyeliği maaşıyla, belediye başkanlığı maaşının toplamının ikiye bölünerek, iki eşbaşkan arasında paylaştırılması. Ancak BDP bu konuyu partinin yetkili kurullarında tartıştıktan sonra bir kesinliğe kavuşturacak. Yetkililer, kriterlerinin ‘insani temel ihtiyaçlar’ ve ‘ortaklaşmacı kültür’ olduğunun altını çiziyor. Bir diğer detay ise, makam odası meselesi. Koşulların uygun olduğu durumlarda belediye eşbaşkanlarının aynı odayı kullanması, değilse aynı koşullarda iki odayı kullanması gerektiği düşünülüyor. Ancak eğilim, fiziki koşulların uygun olduğu durumlarda yan yana çalışılması yönünde. Makam araçları da yine aynı şekilde ortak kullanılacak.

Eşbaşkanlar arasında sorunlar yaşanması durumunda -ki insanın olduğu her yerde sorun olabilir- parti içi eleştiri, özeleştiri ve hukukun sorun çözücü olacağını söyleyen BDP yetkilileri; parti anlayışına ters davranan, bencil kadroları ise ihraç etmekten çekinmeyeceklerini daha işe başlarken açıklıkla belirtmekten kaçınmıyor.

Belediye yönetimine davalar açılması durumunda ise, resmi başkanı yalnız bırakmamak BDP’nin genel bir prensibi. 2009’daki KCK davalarında olduğu gibi gerekirse resmi olmayan eşbaşkan da isnat edilen ‘suç’u teşhir etmek ve gerekirse aynı iddialardan yargılanmak için kendisini ihbar etmeye varacak pratikler sergileyecek.

(Müjgan Halis)

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: